[See English Translation Below] 

ប្រាក់ ស៊ីណាន មានអាយុ៥៩ឆ្នាំ រស់នៅខេត្តកំពត បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣។ 

កំណត់ចំណាំ

បទសម្ភាសន៍នេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ បណ្ឌិតថេរីសា ឌីលែនហ្គីស ជាអ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ និងជា អ្នក ដឹក នាំការ សម្ភាសន៍។កញ្ញាយូ សុធារី  និង កញ្ញា ថន ស៊ីណា ជាជំនួយការគម្រោង ស្តីអំពី ការនិយាយ ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត ផ្ទាល់របស់ស្រ្តីកម្ពុជា។ រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង©២០១៣ អត្ថបទនេះនឹងមិនត្រូវបានប្រើ បោះផ្សាយ ឬថតចំលង ដោយគ្មាន ការ អនុញ្ញាតិ  ពីអ្នក ដឹក នាំការស្រាវជ្រាវ theresa.delangis@gmail.com   ឬ(+៨៥៥ ១៧ ៥៣២ ៤១១)។

អត្ថបទនេះត្រូវបានចំលងជាភាសារខ្មែរ និងបកប្រែជាភាសារអង់គ្លេសដោយ យូ សុធារី និងថន ស៊ីណា និងធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយ ថេរីសា ឌីលែនហ្គីស។ 

បច្ចុប្បនេះ មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃរបបខ្មែរក្រហមភាគច្រើនត្រូវបានគេយកទៅកាត់ទោសនៅសាលាក្តីកូនកាត់ខ្មែរ សហកាណ៍ជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិឈ្មោះថាអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញនៅក្នុងតុលាការកម្ពុជា លើបទ ឧក្រឹដ្ឋ សង្រ្គាម និងបទឧក្រឹដ្ឋប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។ ការបង្ខំឲ្យរៀបការ គឺជាការដាក់ បន្ទុក មួយក្នុងចំ ណោម ការដាក់ បន្ទុកជាច្រើន។ ស្រ្តី និងបុរសកម្ពុជារាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានរៀបចំឲ្យក្លាយទៅជាប្តីប្រពន្ធ។ ពួកគេភាគច្រើនពុំធ្លាប់បានស្គាល់គ្នាទេពីមុនមក ហើយពួកគេក៍ត្រូវចាប់បង្ខំឲ្យរៀបការជាក្រុមដែលមានចាប់ពី១០០គូរ។ ការរៀបការតាមប្រពៃណីខ្មែរត្រូវរៀបចំយ៉ាងហោចមួយសប្តាហ៍ ឬក៍វែងជាងនេះក៍មាន ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់ក្រុមគ្រួសារ ញាតិសណ្តាន មិត្តភ័ក្ត និងមានការប្រសិទ្ធិពរពីព្រះសង្ឃតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហមការរៀបការប្រព្រឹត្តិទៅតែពីរ ឬបីនាទីតែប៉ុន្នោះ ដោយមិនមានការចូលរួមពីញ្ញាតិសណ្តាន ឬឪពុកម្តាយឡើយ។ ប្តីប្រពន្ធមិនបានបេជ្ញាថាស្មោះស្ម័គ្រនឹងគ្នាទេ តែបែជាស្មោះស្ម័គ្រនឹងបដិវត្ត។ នៅយប់រៀបអាពារហ៍ពិពាហ៍ ឈ្លប់របស់សហខ្មែរក្រហមតាមស៊ើបអង្កេតប្តីប្រពន្ធថ្មីដើម្បីធ្វើឲ្យប្រាកដចិត្តថាប្តីប្រពន្ធចុះដំណេកជាមួយគ្នា។ បើពុំនោះទេ ប្តីប្រពន្ធនោះត្រូវដាក់ពិន័យ ឬក៍សំលាប់។ ទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទគឺជាបទបញ្ជារបស់រដ្ឋ។ អ្នកខ្លះគិតថាការបង្ខំឲ្យរៀបការគឺជាទំរងនៃបទបញ្ជាឲ្យរំលោភពីសំណាក់រដ្ឋ ដោយបុរស និងស្រ្តីទាំងសងខាងគឺជាជនរងគ្រោះ។ មនុស្សមួយចំនួនទៀតយល់ថា ការបង្ខំឲ្យរៀបការ លើ “ឈ្លើយសឹក” ពេលខ្លះគឺជាការតបស្នងទៅឲ្យទាហ៊ានពិការ ដោយឲ្យរៀបការជាមួយស្រ្តីដែលស្អាត ( ជាញេកញាប់គឺជាស្រ្តីមេម៉ាយ ដែលប្រីរបស់ពួកគេត្រូវបានសម្លាប់ដោយសារតែជាសត្រូវរបស់អង្គការ) សម្រាប់ការបូជាចំពោះបដិវត្ត។

ប្រាក់ ស៊ីណាន ប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានបង្ខំឲ្យរៀបការជាមួយទាហ៊ានពិការ ក្នុងអំឡុងពេល ខ្មែរក្រហម។ រឿងរ៉ាវរបស់គាត់ ក៍បានបង្ហាញពីមធ្យោបាយដែលស្រ្តីប្រឆាំងតបតទៅនឹងការរំលោភបំពាន ដោយ ប្រើប្រព័ន្ធរៀបការ ដោយបង្ខំនេះ។ ការខ្សឹបគ្នានៅក្នុងអំឡុងពេលដែលបរិភោគអាហារសម្រាប់អាពាហ៍ពិពាហ៍ ស្រ្តីសម្រេចចិត្តទៅប្រាប់ប្តីរបស់ ខ្លួនឲ្យចៀសវៀងការមានកូន(និងទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ) នៅក្រោយការ គ្រប់គ្រង ដ៍គួរឲ្យភ័យខ្លាចនៃវិធានខ្មែរក្រហម។ ដោយពិចារណាលើហានិភ័យដែលអាចកើតឡើងចំពោះស្រ្តីដែល មានផ្ទៃ ពោះនៅពេលនោះ(មើលសក្ខីកម្មសុខ សាមិត្ត) ផែនការណ៍ទាំងនេះបានជួយសង្គ្រោះជីវិតរបស់ស្រ្តីទាំងនោះ។ រឿងរ៉ាវរបស់ប្រាក់ ស៊ីណាន ក៍បង្ហាញពីមនុស្សដែលការពាសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងការប្តេជ្ញាចិត្តផ្ទាល់ខ្លួន ក្រោម កាលៈទេសៈ មិនអំណោយផលនេះ ដែលវប្បធម៌ខ្មែរស្រីមិនអនុញ្ញាតិឲ្យបដិសេធមិនរួមភេទជាមួយប្តីឡើង។ ដោយសាតែភាពចំលែកនៃគូរអាពាហ៍ពិពាហ៍ នេះហើយ ដែលតម្រូវឲ្យប្រាក់ ស៊ីណាន និងប្តីរបស់គាត់ សន្យា នឹងគ្នាថានឹងរៀបការតាមប្រពៃណីនៅពេលបញ្ចប់របបយោង ខ្នងនេះ។ ប៉ុន្តែពួកគេបានបាត់ដំណឹង ពីគ្នា ជា រៀងរហូតមក។ ប្រាក់ ស៊ីណានបានរៀបការជាមួយប្តីបច្ចុប្បន្នរបស់គាត់ អ៊ុម ចឹងតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយ បន្ទាប់មកគាត់ក៍បានរកឃើញថាគាត់មិនអាចមានកូនបានដោយសារតែការធ្វើការហួសកំលាំងនៅសម័យខ្មែរក្រហម។ ឥលូវនេះ ប្រាប់ ស៊ីណាន និងប្តីរបស់គាត់បានបើកតូបលក់ឥវ៉ាន់តូចមួយនៅតាមផ្លូវមុខផ្ទះរបស់គាត់។

 

សំនួរ៖ អឺ! មីងនៅពេលនឹងមីងធ្វើការនៅកងចល័តហ្អេះ?

ប្រាក់ ស៊ីណាន៖ ចា! ខ្ញុំនៅកងចល័ត។ អឺ..ពេលនោះខ្ញុំទៅលើកភ្លឺស

្រែ ទៅលើកភ្លឺស្រែខោខ្ញុំដាច់ជើង មួយកំណាត់ សុទ្ធតែប៉ះខោអាវខ្ញុំសុទ្ធតែប៉ះ ខ្ញុំអត់មានខោអាវទេ ដល់ពេល ថ្ងៃប្រហែលជាម៉ោង៤ល្ងាច គេហៅខ្ញុំឲ្យមកឡើងមកផ្ទះគេហៅឈ្មោះដែលអ្នកមានទាំងអស់៣៨នាក់ គេហៅ ពីកងផ្សេងៗមកផង កងខ្ញុំផង៣៨នាក់។ ខ្ញុំនឹងគឺជាគូទី៣០។ ដល់ពេលហៅអីចឹងអត់ដឹងគេហៅមកការ ទេ ព្រោះអីគេហៅមកប្រជុំគេហៅមកប្រជុំណា ខ្ញុំលីចបមួយហើយពាក់ខោអាវដាច់នឹងមក មកដល់គេឲ្យ ប្រជុំនៅក្រោមដើមស្វាយ ដល់ប្រជុំ ដល់អង្គុយជុំគ្នាមួយសន្ទុះ គេថាហៅមករៀបការ ទៅដល់គេហៅ ឈ្មោះបុរស...ហៅឈ្មោះនារីយើងឲ្យឈរមួយជួរអីចឹងទៅ។ ៣៨នាក់ឈរមួយជួរត្រង់អីចឹងទៅ ហើយគេ ហៅឈ្មោះបុរសម្តងមួយៗហៅ ហៅឲ្យទៅជួរ ចូលជួរតាមៗ ដូចថាយើងឈរអីចេះដង្ហែរគ្នាគេហៅ បុរសឲ្យឈរមួយ មួយដង្ហែគ្នាអីចឹងមកដែរ គ្រប់៣៨ចឹងដែរដោយគ្មានការជ្រើសរើស។

សំនួរ៖ ចុះមីងហើយនឹងប្តីមីងនៅពេលដែលការហើយណា តើស្អីគេ តើនៅពេលដែលយើងចាប់ផ្តើម និយាយជាមួយគ្នាដំបូងតើមីងនិយាយពីអីគេ?

ប្រាក់ ស៊ីណាន៖ គាត់ក៍អត់និយាយទេ គាត់នៅស្ងៀម តែខ្ញុំ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមនិយាយ ខ្ញុំថាថ្ងៃនឹងយើងជួបគ្នាជា ប្តីប្រពន្ធ ប៉ុន្តែគួរណាតែអ្នកលើកលែងឲ្យខ្ញុំ ព្រោះអីយើងឃើញស្រាប់ហើយ  តែខ្លួនយើងមួយហូបបាយ អត់ឆ្អែតផង ទំរំតែ យើងមានកូន  កូនយើងបានអីហូប កូនយើងអត់មានអីហូប កូនយើងអត់មានសាលារៀន យើងបង្កើត វាមកធ្វើអី? គួរណាតែអ្នកលើកលែង ហើយបើថ្ងៃណាមួយយើងមានឯករាជ្យបានដូចពីមុន អ្នកចាំ ជួបខ្ញុំនៅផ្ទះឪពុកម្តាយខ្ញុំ ខ្ញុំរង់ចាំទទួលអ្នកជានិច្ច។

សំនួរ៖ មីងមានអីកើតឡើងខ្លះទៅនៅពេលយប់ដែលយើងរៀបការនុះណា?

ប្រាក់ ស៊ីណាន៖ ពេលដែលយើងរៀបការហើយ  គឺឈ្លបគេដើរយាមគ្រប់បន្ទប់យើង បើយើងទាស់គ្នាគេ ចាប់យើងយកទៅវវាយចោលភ្លាម តែយើងដឹងកិច្ចកលនឹងពេលដែលយើងហូបបាយហើយ ដូចថាយើង ខ្សឹបៗគ្នាណា យើងក្នុង៣៨គូរយើងអត់ឲ្យមានទាស់ ទាស់ដឹងតែស្លាប់ហើយព្រោះអ្នកដែលគេដកពីកង ទ័ព មកក៍បំរុងនឹងសម្លាប់ ចំណែកយើងដែលគេដកមកពីកន្លែងកងទ័ពដែរ ក៍គង់តែគេសម្លាប់ ដល់អី ចឹង ទេ យើង ត្រូវប្រយ័ត្នអារឿងនឹងជៀសវាងការស្លាប់។

សំនួរ៖ អីចឹងបានន័យថាមីងអាចនិយាយជាមួយប្តីមុនហើយណា មុននឹងយើងរៀបការ យើងហូបបាយអីចឹងទៅនិយាយជាមួយប្តី និយាយពីអាការទំនាក់ទំនង....

ប្រាក់ ស៊ីណាន៖ អត់ទេ អានេះយើងនិយាយគ្នាយើងស្រីៗដូចគ្នា។ ដូចយើងនិយាយនឹង ថាយើង យើងដឹង ខ្លួនយើង ដល់និយាយជាមួយប្តីអត់ហ៊ាននិយាយទេ ដល់ ដល់ក្នុងផ្ទះដល់ក្នុងបន្ទប់ គេចែក បន្ទប់ឲ្យម្នាក់មួយ គេចែកបន្ទប់ឲ្យម្នាក់មួយ ហើយយើងទៅនៅក្នុងបន្ទប់នឹង យើងអាចនិយាយគ្នាប្តី ប្រពន្ធបាន តែបុរសយើង មិនអាចទៅហាមឃាតគេបានទេ គ្រាន់ថាដូចយើងនិយាយពីការបង្កើតកូន អីចឹងណា ថាយើងមិនអាចបង្កើតកូន ឬមានពេលអប់រំកូនឲ្យមានផលល្អទៅអនាគត អីអីចឹង ខ្ញុំនិយាយប្រាប់គាត់តាមដំណើរទៅ បើសិនជាគាត់មក លេងយើង អីគាត់មកលេងតែមួយភ្លែតគាត់ទៅ វិញហើយ គាត់មិនសំរាកមួយយប់អីទេ ដូចថាគាត់ត្រូវ បើកសំភារៈ ទ័ពអីគាត់យកនេះនោះអីមក ឲ្យយើងអីចឹងគាត់យកមកមួយភ្លែតមក ដូចប្រេងកូឡា សាប៊ូ ថ្នាំដុះធ្មេញអីចឹង គាត់យកមក ដាក់ឲ្យហើយ គាត់ថា គាត់ប្រញាប់គាត់ទៅវិញហើយ។ ហើយនឹងនិយាយប្រាប់គេ គាត់ថាគាត់ ប្រញាប់ គាត់ទៅវិញ តែចំពោះយើងប្តីប្រពន្ធគាត់ថា ចាំពាក្យមួយ យើងមិនអាចបង្កើតកូនបានទេ អីចឹង គាត់និយាយ ថាអីចឹងណា ខ្ញុំអាណិតគាត់ដែរ ព្រោះគាត់ចេះស្តាប់គាត់ ចេះពិចារណា គាត់ក៍ជាសិស្សមួយដែរណា អឹ...ដល់ យើងនៅជាមួយគ្នាបានដឹងថាគាត់នឹងជាសិស្សរៀន នៅសាលាអឺ...កំពង់ចាម គាត់អ្នកស្រុកកំពុងចាម។ ពេលគាត់ បើកសម្ភារៈហើយគាត់យកមកឲ្យនឹង គាត់ហួសទៅកន្លែងគាត់ហើយ ដោយសារយើងចាំដល់ស្រុកសាន្តត្រានចាំយើង ជួបគ្នាមានកូនមានចៅ គាត់ចិត្តបានចិត្តល្អម្យ៉ាង។

************ 

Prak Sinan, 59, Kampot, April 6, 2013

NOTE: This interview was conducted by Theresa de Langis, Ph.D., independent researcher, with You Sotheary and Thorn Sina, project assistants, for the Cambodian Women’s Oral History Project, ©2013, and is protected under Creative Commons copyright with appropriate attribution.

Khmer transcription and English translation provided by Thorn Sina and You Sotheary, with editing provided by Theresa de Langis.

Today, the most senior leaders of the Khmer Rogue regime are on trial for war crimes and crimes against humanity in a UN-back tribunal called the Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia (ECCC). Among the charges is forced marriage, whereby thousands of Cambodians--both men and women--were assigned spouses, often complete strangers, and forced to marry in group weddings of up to 100 couples. Traditional Khmer weddings are elaborate affairs lasting for a week or longer, with family and friends gathered and a Buddhist monk from a nearby pagoda officiating. In contrast, weddings during the Khmer Rouge period lasted only a few minutes, excluded family and friends, and couples pledged loyalty not to each other but to the revolution. On the wedding night, cadres spied  to be sure the marriage was consummated-and those who refused faced punishment or death. As sexual relations were state-enforced, some have considered forced marriage as a form of state-ordered rape, with both men and women as victims. Others have pointed out that forced marriage sometimes served as the "war booty" for fighting cadre, with disabled soldiers paired with beautiful wives (often widows whose husbands have been killed as enemies) for their sacrifice to the revolution.  

Prak Sinan tells the story of her forced marriage to a disabled soldier during the regime.  Her story also reveals the subtle ways women resisted the rape inherent to this system of marriage. Whispering to each other during the communal meal following the marriage ceremony, the women decided to persuade their spouses to avoid having children (and therefore sexual relations) while under the terrible burdens of the Khmer Rouge rule. Considering the dire health risks to pregnant women at the time (see Sok Samith’s testimony), the plan likely saved some of these women’s lives. Prak Sinan's story also demonstrates the human desire to preserve dignity and self-determination under acutely adverse circumstances, where cultural norms dictated that women could not openly refuse a husband's sexual advances. Though strangers at their marriage, Prak Sinan and her husband agreed to meet each other at the end of the regime for a traditional wedding ceremony, but they eventually lost all contact. Prak Sinan has been married to her current husband, Om Chim, since 1993, and soon after discovered she could not have children due to the hard labor she had endured under the Khmer Rouge. Today, Prak Sinan and her husband run a road-side store and small business.  

Q: Were you working with the mobile unit at the time?

At the time [of my marriage], I was with the mobile unit. I was working on building the dyke of the rice field. My pants were torn from my work, and one day they sewed the pants for me and at about 4 pm they called me and said my name was on a list. The list had the names of 38 couples, paring people from my unit with people from other units. I was the 30th couple on that list. When they called for me, I had no idea it was for my wedding; I thought it was just another meeting. So when I went to join the meeting, I came from the field, and I was carrying my hoe and wearing my old clothes. I joined the other women, and we sat  under the mango tree, and we waited for some time. Then, they told the men to stand in one row and the women to stand in another row.  They called the men one by one to stand next to a women, one by one, until there were 38 pairs. There was no choosing, they assigned. . . .

[After the ceremony, each couple was sent to a private hut to consummate the marriage] 

Q:  Can you tell us about the wedding night? You were strangers to each other, so what was the first thing you and your husband talked about?

 He didn’t say anything at first, he was just quiet, so I was the first to speak. I said, “This day we come together as spouses, but you should forgive me as I don’t have enough food to feed myself. What then for our children?  Our children will not have food to eat, or schooling. How can we give birth to them, for what reason?  We should forgive each other, and when the country is independent again, you can meet me at my parents’ house to ask for our marriage in the traditional way. I will wait for you. . . .”

We already knew the trick of the chhlop to spy on every room to make sure the couple was not arguing about the marriage, or they will kill us immediately. They went to listen at every room to make sure the pair was getting along on their wedding night [and having sexual relations]. We knew this trick. While we ate the wedding dinner [of porridge with fish], the women had whispered to each other.  We decided we should not argue or resist, or we will be killed. We had to be careful because we were already marked for killing because of our family connections. 

Q: Do you mean the women decided to pretend to have sexual relations but to try to get out of it?

We only talked among the women. We dared not talk to the husband until we got in the room they gave each pair. In that room, we could talk.  I could talk to him, but I could not refuse my husband or ban [him from having sexual relations]. I talked about not having a baby, without food or education, or a bright future at all. I just told him very simply like that. [Like the other married couples, we did not live together], and he came to visit me for a night now and then [i], and he brought some daily things, like toothbrush, toothpaste, soap and more from his army supplies. And then the next morning he hurried to go back to work with his unit. He always honored our agreement that we should not have children, so I felt pity for him, seeing him go.  But he understood me and what I was saying. He had been a student in his home village of Kampong Cham. He was also a kind person, and we promised to meet each other again when the country had peace.

[i] Under the regime, married couples did not live together. Rather, they were offered periodic visitation. Prak Sinan  saw her husband a total of four times during the regime.

 

CLICK ON AN IMAGE FOR SLIDESHOW. Photos by Theresa de Langis (c) 2013: (1) Prak Sinan and her husband, Om Chim, 69; (2) the roadside store, closed for our interview;  (3) Prak Sinan and her mother, Chin Mon, 84; (4) boys corral the cows as the sun sets; (5) Prak Sinan's kitchen, where she makes items for sale at her store; (6) view from the house; (7) mountain range behind Prak Sinan's house; (8) road to Kampot, either side marked by large kettles from U.S. bombing in the 1970's, some now lotus ponds.