Kim Khem, 80, Takeo, January 24, 2013

គឹម ខែម អាយុ៨០  រស់នៅខេត្តតាកែវ បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣។ 

 

 [See English Translation Below] 

គឹម ខែម អាយុ៨០  រស់នៅខេត្តតាកែវ បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣។ 

កំណត់ចំណាំ

បទសម្ភាសន៍នេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ បណ្ឌិតថេរីសា ឌីលែនហ្គីស គឺជា អ្នក ដឹក នាំការ សម្ភាសន៍ និង កញ្ញា យូ សុធារីជាអ្នកជំនួយការគម្រោង ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលនិយាយដោយស្ត្រីកម្ពុជា ព្រមទាំងលោកតាំង សំរេច គឺ ជា  និស្សិតស្ម័គ្រក្នុងការកត់ត្រាក្នុងអំឡុងពេលសម្ភាសន៍។ រក្សាសិទ្ធិ ©២០១៣ ហើយ នឹងមិនត្រូវបានប្រើ បោះ ផ្សាយ ឬថតចំលងដោយគ្មាន ការអនុញ្ញាតិ ពីអ្នក ដឹក នាំការស្រាវជ្រាវ (Theresa.delangis@gmail.com)           ឬ  +៨៥៥ ១៧ ៥៣២ ៤១១។

នៅក្នុងអំឡុងពេលខ្មែរក្រហម ការសម្តែងនូវសេចក្តីស្រលាញ់ និងភាព ស្មោះត្រង់ ចំ ពោះ  សមាជិក  គ្រួសារ  ទៅវិញ ទៅ មកត្រូវបានហាមប្រាមយ៉ាងតឹងតែង។ គ្រប់ទង្វើ និងអាកាប្បកិរិយា ត្រូវតែ គោរព  ទៅតាម  គោលដៅបដិវត្ត របស់  អង្គការតែប៉ុន្នោះ។ អង្គការគឺជាឈ្មោះអង្គភាព នយោបាយដែលមាន ឋានានុក្រម  ខ្ពស់បំផុតនៃរបបខ្មែរក្រ ហម។  ការបង្ហាញនូវអារម្មណ៍ដូចជាសុភមង្គល ឬក៍ទុក្ខសោក ឬក៍បង្ហាញទំនាក់ ទំនងរវៀងសមាជិក ក្រុមគ្រួសារ អាចនាំទៅដល់ការដាក់ពិន័យ ឬសំលាប់។ សមាជិកគ្រួសារត្រូវបាន បំបែកទៅតាមអាយុ និងភេទ ជាតួរ យ៉ាង បុរស ស្រ្តី កុមារ និងមនុស្សចាស់ដែលត្រូវបានធ្វើការ និងស្នាក់នៅក្នុងកងទីទៃពីគ្នា។ កុមារត្រូវបានបំពាក់បំប៉នថា “ ឪពុកម្តាយរបស់គេមិនមែនជាឪពុកម្តាយឡើយ ឪពុកម្តាយថ្មីរបស់កុមារគឺអង្គការ ដែលជាមនុស្ស ដែល កុមារ គ្រប់រូបត្រូវស្តាប់បង្គាប់។”  នៅពេលដែលមានមនុស្សស្លាប់ សាកសពតែងតែត្រូទៅបោះចោសនៅក្នុងរណ្តៅរួម។ ប្រជាជនដែលចង់ធ្វើការតវ៉ាភ្ជាប់ជាមួយសេចក្តីគោរពស្រលាញ់របស់ពួកគេ នឹងប្រឈមទៅនឹង ការនាំទៅ” រៀន សូត្រ” ដែលត្រូវបានគេដឹងថា ដាក់ពិន័យ ឬក៍សំលាប់។

ប្តីរបស់លោកយាយ គឹម ខែមបានបាត់ខ្លួន ហើយទំនងជាត្រូវបានសំលាប់នៅដើមរបបខ្មែរក្រហម។ បន្ទាប់ ពី ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់បានជំលៀសទៅតំបន់ជនបទនៃខេត្តតាកែវ។ គឹម ខែមត្រូវខ្មែរក្រហម បំបែក ពីសមាជិកក្រុម  គ្រួសារ របស់គាត់លើកលែងតែកូនប្រុសអាយុ១៣ខែដែលត្រូវនៅជាមួយម្តាយ។ ថ្ងៃមួយគឹម ខែម បានឮពី មរណភាព របស់ម្តាយគាត់។ ម្តាយរបស់គឹម ខែមត្រូវធ្វើការនៅកងផ្សេងពីគាត់។ ក្នុងនាមជាកូន ស្រីតែមួយ នៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ គាត់បានស្នើរសុំការអនុញ្ញាតិដើម្បីយកម្តាយគាត់ទៅកប់ ដែល កេរ៏ដំណែល ព្រះពុទ្ធសាសនា របស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតែងតែធ្វើឈាបនកិច្ច។ កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមបានបដិសេធចំពោះការស្នើរសុំរបស់គឹម ខែម និងបានប្រាប់គឹម ខែមថា ឲ្យចោលសពនោះនៅក្នុងព្រៃ។ គឺម ខែមបានបញ្ចុះបញ្ចូលខ្មែរក្រហម  ឲ្យអនុញ្ញាតិ ឲ្យ គាត់ ទុកសាកសពរបស់ម្តាយគាត់ ដើម្បីរងចាំបងប្អូន និងកូនរបស់គាត់មកជុំគ្នា ទើបយកទៅកប់។ នៅយប់ជ្រៅ ណាស់ទៅហើយ កូនរបស់គឹម ខែមចង់ឲ្យគាត់ស្នាក់នៅបន្ត ដែលក្នុងពេលនោះគឹម ខែម ត្រៀមខ្លួន រួច ជា ស្រេច  ដើម្បីត្រលប់ទៅភ្នំវិញ។ គាត់ត្រូវបានគេចាប់ខ្លួននៅម៉ោង២ព្រឹក ដោយកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម។ ដោយ បដិសេធ ជាមួយ នឹងការបោះបង់កូនប្រុសរបស់គាត់ គឹម ខែមទទូចសុំយកកូនគាត់ទៅក្នុងគុកជាមួយគ្នា។ គាត់បាន ប្រាប់ ពីរឿង រ៉ាវនៅយប់ដែលគាត់ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់ខ្លួន  រួមទាំងការសម្លាប់  កូនប្រុសរបស់គាត់នៅក្នុង គុក ដ៍គួរ ឲ្យរន្ធត់ ដោយអ្នកយាមគុកខ្មែរក្រហម។ នៅពេលដែលសួរទៅគាត់ថា គាត់ត្រូវគេចាប់ខ្លួននៅពេលណា? គឹម ខែមឆ្លើយថា “នៅព្រឹកដែលម្តាយគាត់បានស្លាប់”។ មកដល់បច្ចុប្បន្នគឹម ខែមនៅតែមាន ស្លាកស្នាម នៃបទពិសោធន៍ជីវិតដ៍អាក្រក់ នេះ ហើយគាត់ពឹងផ្អែកទៅលើការ គាំពាររបស់កូន គាត់លើ ការ ចំនាយលើថ្នាំសង្កូវ ។  

ខ្ញុំមិនទាន់ដេកផង។ ហ្នឹងមកពីកប់ម៉ែ រវល់តែស្រណោះស្រណោកបាត់នោះ គ្មានដេកអីលក់។ កំពុងតែគិត   យំ រហូត  ទឹកភ្នែកម្នាក់ឯងហ្នឹង។ គេមកហៅ! គេមកហៅ! គេថាមិនហៅយក ទៅណាទេ  ឲ្យ ទៅបើក ស្ករ។ ខ្ញុំឮបើកស្ករព្រោះវាដាច់ជាតិស្កយូរហើយអត់ដែលបានឃើញទេ ៣ឆ្នាំផ្លាយហើយ ខ្ញុំក៍ ទៅ យក  ផ្តិល មួយ ផ្តិលកំបែកកញ្ជាស់អែរ យកមកដាក់ក្របក្បាលដងទឹកលុបមុខគេចាប់ដៃចង។ ចង! គេចង ដៃ រ ទៅក្រោយអី ចឹង។ ខ្ញុំថាឥលូវកុំចងខ្ញុំអី ខ្ញុំអត់រត់ទេ។ បើមិត្តឯងចងខ្ញុំមើលកូនខ្ញុំនៅដេក អត់មានអាវ អត់ មានខោ។ កូន១៣ខែ មានអាវឯណាមានខោឯណាស្លៀក ឥលូវយកកូនខ្ញុំទៅផងទៅ យកខ្ញុំ ទៅ ណា ក៍ ខ្ញុំទៅដែរ ព្រោះថ្ងៃនេះហើយខ្ញុំអត់ទីពឹងអីទេ កូនខ្ញុំក៍គ្មាននៅហ្នឹងខ្លួនខ្ញុំ កូនអង្គការទាំងអស់ ខ្ញុំ...មិន បាច់ ខ្ញុំហ្នេះទេ ឲ្យតែបានកូនតូចនឹងទៅជាមួយខ្ញុំទៅ គេស្រាយអាហ្នឹងមក គេស្រាយ អាកន្សែង ចង ទៅ ក្រោយ គេយកអាកន្សែងហ្នឹងមកពន្យួរកូន យកមកពន្យួរកូននៅហ្នឹងក។

សំនួរ៖ កន្សែងហ្នឹងនៅទៀត

គឹម ខែម៖ កន្សែងអត់ទេ...មិននៅទេកូន កន្សែងហ្នឹង គេចង កូន ពន្យួ ហ្នឹង ក អី ចឹង ទៅគេកាប់អាធាងត្នោត ធាងត្នោតនៅឈរអីចឹងបានគេត្រកួញ បានចង អីចឹង បាន វា ដាច់។ វាដាច់មក បានវាជាប់សាច់ប៉ុនៗហ្នឹង ជាប់សាច់មកខ្សែបកខ្វាក អីចឹង។ ពេលវាយកទៅសំលាប់ អូន ហ្អើយភ័យណាស់! ភ័យណាស់! គ្មាន ព្រលឹងទេ ប្រហែលពីហ្នឹង ទៅផ្សា ដើរនាទី ប្រហែល ពីហ្នឹង ទៅ ផ្សា ខ្ញុំឃើញ១១នាក់ទៀត។ គេចងហើយ រិតអីចឹងហើយ ក៍គេចងហើយ កូនក៍នៅពន្យួ រអាកូនវានៅដេកហ្នឹង។ ដើរទៅប្រហែលកន្លែងគេនៅផ្សា ឃើញគេ១១នាក់។ ១២នាក់ទាំងខ្ញុំ។ ដល់ពេលខ្ញុំដើទៅអីចឹង គេវាយផងត្រកៀកហ្នឹងឲ្យសុះអស់ ហើយ ឈឺក្តៅដូចភ្លើងឈឺពេលដឹងខ្លួន ដល់យូរទៅគេវាយមាំពេកដើរលែងរួច។ ជើងក៍មិនដឹងបោះ ទៅណា? បោះជំហ៊ានអីចឹងក៍មិនដឹងបោះទៅណាទេ? ដើរលែង! ដើរលែងរួចគេរិតតែវាយ។ ដល់នាទី គេសម្លាប់។  ហ្អូយ....ដើមឈើធំៗណាស់។ ដើមឈើធំៗ អាសត្វឃ្មុំវាយកផ្កា វាឮសន្ធឹកយើងដើរ វាផ្អើលឲ្យ"អ៊ូ" ហើយស្អុយ។ ខ្មោចមិនដឹងជាប៉ុន្មានលានទេ។ នៅខាងកើតទារាំង ខាងកើតទារាំងកណ្តាលព្រៃលើ។ គេជីក មួយរយ... អូស!!!ណែមួយ...ហាសិប! ស្អីគេទេមេចបួនជ្រុង សម្រាប់កប់ខ្មោចហ្នឹង សម្រាប់វាយដាក់។ ដល់ពេលហ្នឹងយកទៅវាយ យកទៅវាយ ដល់កន្លែង វាយ វាយចោល  ហើយណាស់។ ដល់វា វាយផូស....អីចឹងទៅ ដល់ពេលងាប់ទៅវាទៅបោចស្លឹកឈើប៉ុនៗនេះ យកទៅគ្របទៅពី លើខ្នង អីចឹងមក កុំឲ្យខ្មោចហ្នឹងវាហើមវាឡើងវិញហ្អាស។ ហើយវាថាហ្ងែងស៊ីសាគូស្ងោទៅ អ្នកខ្លះស៊ីមាន់ដុត ទៅ វាវាយផូសៗ សល់ខ្ញុំម្នាក់ វាវាយអស់១១នាក់។ ១១នាក់គេវាយ នៅខ្ញុំម្នាក់ឯងគត់។ ដល់គេថាយាយសំពត់ក្រហមចុះ!!! ចុះខ្ញុំមិនដឹងចុះទៅណារួច បើអន្លុងគេ អន្លុងគេត្រឹមៗនេះ អន្លុងគេលិចក្បាលបាត់ ហើយខ្ញុំ ចុះបាន តែ បន្តិចទៅខ្ញុំចុះ មិនដឹងជាឯណា ឯណាខ្ញុំរអិលដួល ផ្កាប់អាកូនហ្នឹង វានៅពីក្រោមខ្ញុំនៅពីលើ។ ដល់ ពេល គេ យា ដំបងរកវាយ អាដើមឈឺមួយវា គេយាខ្លាំង វារលំមកសង្កត់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំមិនអាចដឹងខ្លួន ងាប់ហើយ គេថាខ្ញុំងាប់ គេបោះដំបងចោលគេទៅ។ ខ្ញុំនឹកឃើញថាដល់កន្លែងហ្នឹងហើយកន្លែងខ្ញុំងាប់ហើយ ខ្ញុំរស់ វិញខ្ញុំហើយ ទៅ ហៅ កូនខ្ញុំហើយ ខ្ញុំទៅរក ចេញពីព្រៃហៅកូនហើយ។ ទៅហៅកូនចេញពីកងហ្នឹង ដល់ ទៅ ដល់ ជួប ឈ្លបគេ គេហៅយកទៅដាក់ចងបីចំណងថែមទៀត។ ចងអីចឹង អីចឹង អានេះគេស្រាយ អានេះមួយចំណងត្រឹមនេះ។ ចំណងត្រឹមនេះ អានេះត្រឹមនេះ ប្រាំបួនថ្ងៃ។ ចងបានប្រាំពីរថ្ងៃគត់ អាក្មេង អាក្មេងគេឲ្យទៅ ច្រូត ស្មៅ ឲ្យ គោស៊ី អាក្មេងហ្នឹងវារើសលលាដូង រើសខ្យងខ្ចៅ គេចាប់ មកដាក់លើ ហ្នឹង ចង្អៀត នោះ ចុះគ្នាជាងប្រាំ  មួ យ រយនាក់មានទៅតិចគ្នាអី ចង្អៀតនោះ វាយកអាខ្យងខ្ចៅឆៅហ្នឹងវាស៊ីអស់ នៅអាត្រ លោក នោះ វានោមហើយបបួលគ្នាផឹក ដល់កូនខ្ញុំនៅនឹងកនេះ ដល់កូនខ្ញុំនៅនឹងក វាឃ្លាន ឃើញគេស្រេក ទឹក វាត្រ ដរ ត្រដរ គេ គេនៅបៀតហ្នឹងដូចអាអូនឯងអីចឹង “ឡើងស្រាយកូននេះចេញទៅ អាណិតវា បើនៅ ហ៊ុំជា មួយម៉ែវា គេវាយ ចោលក៍វាយចុះ” ។ វាយមែន វាយនៅមុខខ្ញុំហ្នឹង ស្រាយកូនខ្ញុំហើយគេចាប់វាយនៅហ្នឹង។ វាយអា អ្នកស្រាយកូនហ្នឹង គេចងជាប់ហើយឲ្យងាប់ទាំងម៉ែទាំងកូនហ្នឹងហើយ យើងចេះស្រាយ។ ងាប់ ហ្នឹងគេ អូស លុក តុក លុកតុក ដាក់ខ្សែចឹងចេញទៅ។ កូនខ្ញុំវាស្រែកទឹក ស្រែកទឹក វាឃើញទឹកគេសើមៗ វាលិត ទឹក នោមគេ វ៉ា!!!វ៉ា!!!។ វ៉ា!វ៉ា! អីចឹងស្រាប់តែគេឡើងមក គេធាក់មាត់ទ្វាប្រូស គេធាក់មាត់ទ្វាប្រាវ កូន ខ្ញុំ វា ក្រលេក ឃើញ គេវាស្ទុះមក អោប ជើងយើងអីចឹង តែសំពត់ខ្ញុំដាក់ខ្សែក្រវ៉ាត់ជាប់។ វាអោបជើងខ្ញុំ អីចឹង គេចាប់ កូនខ្ញុំផ្ងាអីចឹងទៅ ស្បែកជើងកង់ឡាន គេជាន់កូនខ្ញុំគ្រិច លានអណ្តាតថ្លិន។ ហឹស..... ហឺសហឹក........ ងាប់កូនខ្ញុំមួយភ្លែត។ ហឹស.....ហឺសហឹក........កូនខ្ញុំងាប់មួយរំពេច។

*********** 

Kim Khem, 80, Takeo, January 24, 2013

NOTE: This interview was conducted by Theresa de Langis, Ph.D., lead researcher, and You Sotheary, Project Assistant, and Taing Samrach, student volunteer for English note taking during the interview. This interview is part of the Cambodian Women’s Oral History Project, ©2013, and is protected under Creative Commons copyright.

 During the Khmer Rouge regime, family affection and loyalty was strictly prohibited, as all devotion was to focus on the revolutionary aims of Angkar,[i] the name the highest political body of the Khmer Rouge gave itself. Showing emotions such as happiness or sadness or expressing attachment to family members could lead to punishment or death. Family members were separated by age and gender, with men, women, children and the elderly working and living in different units. Children were told their parents were no longer their parents, and that their new "parent" was Angkar, who exacted total obedience. Religious rituals and traditional ceremonies to mark weddings, births and funerals were forbidden, and when people died they were often simply added by Khmer Rouge cadre to large mass graves. Those who resisted breaking the human ties with loved ones were "re-educated," punished or killed. 

Kim Khem's husband was disappeared--and most likely killed--early during the Khmer Rouge regime. After the family was evacuated to the rural areas of Takeo, Kim Khem was separated from all of her children except the youngest, a 13-month-old son. One day, Kim Khem heard about the death of her mother on a separate work unit. Kim Khem, as the only daughter of her family, requested permission to provide her mother with a proper burial, which in Buddhist practice would entail cremation. Refused and told to simply throw the body away, Kim Khem convinced the cadre to allow her to travel to her children's work unit to at least bury her mother's body. Later that night after the funeral,  she readied herself to travel back to her work unit, but her older children begged her to stay with them for the night. Overcome with mourning, she agreed. She was arrested at 2:00 a.m. by Khmer Rouge cadre. Refusing to abandon her youngest son, she insisted she bring him with her to the prison. Her excerpt details the night of her arrest and the weeks following, including the horrific murder of her son by a prison guard. When asked why she was arrested in the first place, Kim Khem replied, "for mourning the death of my mother."  Today, Kim Khem still carries the scars of her ordeal, and she depends on her children's support for her considerable medical expenses.

I had not slept yet. . . .  I missed and felt sorrow for my mother, so I could not sleep. Khmer Rouge cadres called me. They said, "Come with us and we will bring you to have some sugar." I had not seen sugar for years, so I hurried to grab an old bowl to clean my face. But it was a trick. I opened the door and they tied my hands behind my back with a scarf. I told them, "There is no need to tie me; I will not run. But if you take me away, please look at my baby who is sleeping naked and has no one to care for him. Please let me take him with me. I will follow you wherever you want.  I have no husband or other family left, just this baby.  My other children are not mine; they are now the children of Angkar. Let me take this baby with me." They untied my hands and used the scarf to tie my baby around my neck. They tied the baby around my neck. They wanted us to die together. . . .

They used the thorny stem of the sugar palm to  tie my hands behind my back. The thorns cut into my flesh. They  took me to the killing field, and I was afraid. I was shocked and without my senses; I was out of my body. We started to walk from the central area, where I joined 11 other women already waiting, and plus me was 12. As I walked, they beat me until it felt like hot fire. They beat me until I could barely walk, and I could not feel my legs. When we arrived at the killing field, I saw many big trees, the kind where the bees live. As the bees heard us approaching, they buzzed loudly, “Zzzzzz”. It smelled bad. I don’t know exactly how many people had died at this place. That killing field is southeast of  Tierieng in the middle of Preyloer.

The cadres dug a square hole, maybe 50 or 100 meters. They used sticks and batons to beat the people on their heads, and the sound was like “phuoss…” When a person was dead, they’d kick the body into the pit and cover it with large tree branches [to prevent it from swelling up and smelling]. They would jeer at the people as they killed them, “You eat boil sago palm! You eat fried chicken!” Most of us were starving; it was very cruel. They killed 11 women by beating them with a stick until only I remained, the only one, the last one alive. They ordered me, “Grandma, you go down into the hole!” I didn't know how I could step down. The hole was deeper than I was tall. Then I fell into the hole face down, my baby under my body. Just then, a tree branch fell on top of me, and I lost consciousness. They thought for sure I was dead and walked away. I thought too that I had died. But I was still alive.

I climbed out of the grave and went to find my other children to get them out of that unit. But then a security guard found me, tied me in three places, arrested me and brought to the prison. My youngest son was still tied around my neck. The prison was so crowded; there were more than 600 people in that place. On the seventh day of being in the prison, with nothing to eat or drink, some children whose work it was to take care of the cows urinated in coconut shells and then drank their own urine. My baby was thirsty and cried when he saw the children drinking.  One woman nearby noticed this and said, “I feel pity for your child. I will help you to untie your child from your neck. I am not afraid to die anymore.” She united the baby from my neck, and just then the cadre came in. They killed her. They killed her for untying my baby, and they dragged her body outside. My baby was thirsty; he crawled to the children and tried to drink the little urine that remained in coconut shell. He cried, “Wa…Wa…” The Khmer Rouge cadres heard my baby’s voice; they opened the door to the room. My baby saw them, and he crawled to me quickly. He tried to climb up my skirt, he held my legs, but he was too weak, and my arms were tied behind my back. The cadre caught my baby and stepped on his head with Kang Lan.[ii] They stepped on my baby’s head, making the sound “Krij” and my baby’s tongue was out of his mouth. [Cries] My baby died immediately. [Cries] My baby died immediately.

[i] Angkar, which literally means "Organization", referred to the highest political body of the Khmer Rouge regime. 

[ii] The sandals worn by Khmer Rouge cadre, made from the rubber of old tires.


 

CLICK ON IMAGE FOR SLIDESHOW. Photos by Theresa de Langis (c) 2013. 1.) Kim Khem poses with a photo from the 2012 Asia-Pacific Women's Hearing on Sexual and Gender Based Violence in Conflict, where she provided public testimony; 2.) Photos of Kim Khem through the years on display in her house; 3.) The family pig, cared for but not slaughtered, according to the Buddhist way; 4.) Kim Khem's morning chores include feeding the animals; 5.) The outside kitchen; 6.) Kim Khem in front of the house she shares with her daughter; 7.) The family cows; 8.) Kim Khem's hands show a life of farming